Czym jest kościół?

Do tej pory w naszych wpisach pojawiał się głównie termin Kościół pisany wielką literą, rozumiany jako wspólnota wyznawców i naśladowców Chrystusa. Tym razem pragniemy skupić się nie na Kościele, lecz kościołach, czyli budynkach stanowiących miejsca sprawowania kultu religijnego. A zatem – co to jest kościół, jakie są rodzaje kościołów i kiedy można je budować? Na te i wiele innych pytań odpowiadamy w najnowszym artykule.

Co to jest kościół – definicja

Kościół – definicja tego terminu może przybrać dwie różne, choć zbliżone, postaci. Po pierwsze kościół to poświęcona budowla, w której wierni mają możliwość kultywowania swojej wiary i uczestniczenia w religijnych obrzędach. Po drugie – kościołem nazywamy budynek, w którym zbiera się wspólnota wyznaniowa, aby wspólnie wysłuchiwać odczytów Pisma Świętego, przyjmować sakramenty i wielbić Boga. Jeśli zatem chodzi o kościół – definicja tego pojęcia, niezależnie od ujęcia, opiera się na trzech kluczowych aspektach: materialnym (odnoszącym się do budynku), funkcjonalnym (dotyczącym dostępności budynku dla członków wspólnoty) oraz formalnym (uwzględniającym zadanie, jakie spełnia budowla).

Rodzaje kościołów

Ustaliliśmy zatem, co to jest kościół – definicja ta w świetle powyższych informacji nie powinna już stanowić dla nas tajemnicy. Omówmy teraz, jakie rodzaje kościołów funkcjonują we Wspólnocie rzymskokatolickiej:

  • Kościoły parafialne, czyli kościoły stanowiące siedziby określonych parafii. Kościół parafialny traktowany jest jako centrum życia duchowego na danym obszarze,
  • Kościoły zakonne, czyli świątynie, nad którymi pieczę sprawują klasztory,
  • Kościoły kolegiackie – kościół tego typu wyróżnia się na tle innych świątyń tym, że funkcjonuje przy nim kapituła zakonna,
  • Kościoły katedralne (katedry), czyli główne kościoły biskupów diecezjalnych lub arcybiskupów (wtedy mowa o archikatedrze),
  • Bazyliki. Tego typu rodzaje kościołów to świątynie, którym specjalny status nadała Stolica Piotrowa. Wśród tego typu kościołów wyróżniamy bazyliki mniejsze oraz większe, przeznaczone dla Ojca Świętego i wyznaczonych prałatów (do bazylik większych zaliczamy m.in. słynne bazyliki rzymskie, św. Piotra i św. Pawła za Murami) lub – według innego podziału – bazyliki patriarchalne, zarezerwowane dla prałatów, oraz bazyliki papieskie. W znaczeniu ściśle architektonicznym te rodzaje kościołów to po prostu świątynie wielonawowe.

Kiedy można wybudować nowy kościół?

Aby można było wybudować nową świątynię rzymskokatolicką – bez względu na rodzaj kościoła – niezbędna jest zgoda biskupa diecezjalnego. Ten jednak udziela jej jedynie w przypadku spełnienia ściśle określonych warunków. Oto kwestie rozpatrywane przez ordynariusza:

  1. Sens wybudowania świątyni – biskup diecezjalny będzie przychylny powstaniu nowej świątyni tylko, jeśli istnieje realna potrzeba jej wybudowania. Każdy kościół jest odpowiedzią na zapotrzebowanie duchowe chrześcijan.
  2. Wystarczające zasoby finansowe – biskup musi być przekonany, że Wspólnota posiada środki materialne wystarczające do pokrycia wszelkich potrzeb kościoła – jego utrzymania oraz zapewnienia warunków niezbędnych do sprawowania kultu Bożego.
  3. Opinia innych kapłanów – przed podjęciem decyzji biskup powinien na podstawie rozmowy z innymi duchownymi wyrobić sobie opinię na temat znaczenia planowanej świątyni. Informacje udzielone przez innych kapłanów w kwestiach ujętych w powyższych punktach mają tutaj kluczowe znaczenie.
  4. Jeśli ordynariusz nie dostrzega przeszkód ku budowie świątyni, musi wyrazić na nią pisemną zgodę. Oficjalny charakter zgody i jej odpowiednia dokumentacja jest bardzo ważna ze względów prawnych. Niezbędna w tym wypadku jest również zgoda władz państwowych, które mają pełną świadomość, co to jest kościół – definicja pojęcia zawiera w sobie publiczny charakter sprawowanych w świątyni obrzędów, co musi być uwzględnione przez instytucje państwowe.

Ponadto, każdy kościół musi zostać wzniesiony w zgodzie z normami architektonicznymi, liturgicznymi oraz kanonem sztuki sakralnej. Istotny jest także czynnik pragmatyczny – świątynia winna być świetnie przystosowana do sprawowania obrzędów religijnych i łatwo dostępna dla wiernych.

Przyznawanie kościołowi tytułu

Wiemy już, co to jest kościół i jakie są kościołów rodzaje. Jak jednak wygląda kwestia nazywania świątyń? Otóż każdy kościół może posiadać swój jeden tytuł lub wezwanie: Matki Boskiej, Jezusa Chrystusa, Trójcy Świętej, archaniołów lub świętych katolickich. Święty staje się patronem danej świątyni, gdy zostaje ona poświęcona przez biskupa pod jego wezwaniem.

Poświęcenie oraz pobłogosławienie kościoła

Nowo powstały budynek staje się „pełnoprawnym” kościołem, w którym może być sprawowany kult, w momencie poświęcenia lub pobłogosławienia. Spójrzmy, w jakich okolicznościach udzielane zostają wymienione sakramentalia.

Poświęceniu poddane powinny być wszystkie świątynie, a Kodeks prawa kanonicznego dodatkowo precyzuje, że szczególnie podniosły obrzęd, opierający się na rozbudowanym rytuale, przysługuje dwóm rodzajom kościołów – kościołom katedralnym i parafialnym. Poświęcenie, którego udziela biskup diecezjalny, powinno mieć miejsce w trakcie Eucharystii, w dniu, w którym może w niej brać udział jak największa rzesza wiernych. Zważywszy na fakt, że poświęceniu towarzyszy określony ceremoniał, nie powinno mieć ono miejsca w trakcie takich świąt kościelnych jak np. Boże Narodzenie, Wielkanoc czy inne dni Triduum Paschalnego.

Ze względu na to, co to jest kościół i jak jest jego rola, zrozumiałe jest, dlaczego Msza św. powinna być odprawiana dopiero w poświęconej świątyni. Jeśli natomiast doszło do sytuacji, w której to w niepoświęconym kościele sprawuje się liturgię, istotne, aby przed poświęceniem całego budynku nie został poświęcony ołtarz, gdyż zgodnie z prawem poświęceniu ulega on zawsze w drugiej kolejności. Kościół powinien zostać także poświęcony ponownie w przypadku przeprowadzania generalnych modyfikacji budowlanych lub zmiany jego statusu.

Jeśli natomiast chodzi o pobłogosławienie świątyni, powinno mieć ono miejsce w sytuacji, gdy kościół nie został jeszcze poświęcony, ale ma być w nim sprawowana liturgia. Inaczej niż w przypadku poświęcenia, pobłogosławienia świątyni mogą mieć miejsce każdego dnia za wyjątkiem Triduum Paschalnego.

Opieka nad kościołem

Troska o świątynię, utrzymywanie w niej czystości i wysokiego poziomu estetyki wnętrza, spoczywa na barkach wszystkich osób sprawujących pieczę nad danym kościołem. Należą do nich m.in. kapłani, zakonnicy, ministranci i członkowie służby kościelnej. KPK zaznacza, że z racji tego, że przestrzeń kościelna jest miejscem świętym, należy zadbać także o to, by w kościele nie dochodziło do sytuacji, które by tej świętości przynosiły ujmę. Z tego względu w świątyni nie mogą odbywać się wydarzenia o charakterze rozrywkowym, a handel na jej terenie jest ściśle ograniczony – w Domu Bożym mogą być sprzedawane wyłącznie publikacje religijne zaakceptowane przez organy władzy kościelnej.

Do istotnych elementów opieki nad świątynią należy również właściwe zabezpieczanie dóbr sakralnych przed zniszczeniem oraz kradzieżą, a także utrzymywanie ich w dobry stanie. Przez wzgląd na to, co to jest kościół i jak doniosła jest jego rola w kształtowaniu religijności wiernych, świątynia, mimo tego, że należy stosownie ją zabezpieczyć przed zbezczeszczeniem, powinna być dostępna dla odwiedzających katolików – poza Mszami św i nabożeństwami – codziennie przynajmniej przez krótki czas.

Kiedy kościół może zostać oddany do użytku niereligijnego?

Na wstępie artykułu tłumaczyliśmy, jakie zadania spełnia kościół – definicja informuje nas, że to budynek przeznaczony do sprawowania kultu Bożego. W niektórych przypadkach świątynia może jednak być oddana przez biskupa diecezjalnego do użytku niereligijnego, czyli świeckiego. Może zatem dojść do tzw. eksekracji, jeśli:

  • ze względu na zły stan budynku kościół nie może być już wykorzystywany do celów religijnych (nie ma możliwości odnowienia go);
  • stan budynku pozwala na sprawowanie w nim kultu, istnieją jednakże inne poważne ku temu przeciwwskazania.

Biskup wydający dekret, na mocy którego kościół traci status sakralny, ma obowiązek zadbać o to, by budynek nie był w przyszłości wykorzystywany w celach niestosownych, godzących w fundamentalne założenia chrześcijaństwa.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie będzie opublikowany.

You may use these <abbr title="HyperText Markup Language">HTML</abbr> tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*